Dự Án VN1K: Giải Mã 1.000 Bộ Gen Người Việt, Tăng Khả Năng Xác Định Danh Tính Liệt Sĩ

Dự án VN1K: Công bố Dữ liệu 1.000 Bộ Gen Người Việt

Ngày 22/7, dự án giải mã gen người Việt VN1K đã công bố dữ liệu của hơn 1.000 bộ gen trên tạp chí khoa học hàng đầu Nature Communications, nhằm cải thiện khả năng xác định danh tính của liệt sĩ.

Tổng quan về Dự án VN1K

Dự án này do GS Vũ Hà Văn và TS Võ Sỹ Nam, hai nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn tại Trường Đại học VinUni, chủ đạo. GS Vũ Hà Văn, người khởi xướng dự án, cho biết đây là nền tảng dữ liệu gene quan trọng để hỗ trợ hàng loạt nghiên cứu và ứng dụng di truyền học liên quan đến người Việt.

Giải pháp công nghệ: VinGenChip

Từ tháng 4 năm nay, GeneStory, công ty spin-off từ dự án VN1K do GS Vũ Hà Văn và TS Võ Sỹ Nam sáng lập, đã phát triển VinGenChip. Công nghệ này giúp giải mã dữ liệu gene thân nhân một cách hiệu quả và có khả năng nhận diện các biến thể gen đặc trưng cho người Việt, hiệu quả hơn so với các sản phẩm nhập khẩu.

Chương trình Xây dựng Ngân hàng Gene Liệt Sỹ

Từ tháng 7/2024, Chính phủ đã khởi động Dự án Ngân hàng gene liệt sỹ và thân nhân. GeneStory, công ty spin-off từ dự án VN1K, được chọn làm đối tác đồng hành tham gia xây dựng ngân hàng này.

Thu Thập Mẫu ADN

GeneStory đã tiến hành chiến dịch thu thập mẫu ADN nhằm cung cấp thông tin cho ngân hàng gene thân nhân liệt sỹ. Theo GS Vũ Hà Văn, tổng số mẫu thu thập được đến nay vào khoảng 100.000.

Nâng Cao Khả Năng Xác Định Danh Tính

Bằng cách sử dụng dữ liệu từ dự án VN1K, các nhà nghiên cứu đã phát triển VinGenChip, công nghệ giúp đối chiếu ADN hài cốt liệt sĩ với cơ sở dữ liệu gene thân nhân. VinGenChip được thiết kế để có thể đọc hàng nghìn biến thể (SNP) trên hệ gen, giúp xác định quan hệ huyết thống hiệu quả giữa các cá thể.

Giải Trình Tự Gene Thế Hệ Mới NGS-SNP

Công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới NGS-SNP đã được triển khai để có thể phân tích ADN từ những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng. GS Võ Sỹ Nam cho biết lợi thế của công nghệ này là mức độ toàn diện cao, nhưng vẫn khó đọc dữ liệu trong trường hợp mẫu hài cốt bị hỏng nhiều đoạn ADN do bị phân hủy mạnh.

Phát Triển Tính Năng Công Nghệ

Dữ liệu VN1K giúp khắc phục điểm yếu của công nghệ NGS-SNP, cung cấp tần suất của tất cả các điểm gen có thể đọc được trên hệ gene người Việt và xác định những vị trí có giá trị thông tin cao trong phân tích quan hệ huyết thống. Qua đó, hài cốt bị mất một phần dữ liệu gen vẫn có thể được so khớp với ngân hàng gene thân nhân để xác định danh tính liệt sĩ với độ chính xác cao.

Triển khai Công Nghệ

Công ty GeneStory đã xây dựng phòng thí nghiệm có khả năng thực hiện xét nghiệm gene quy mô lớn. Việt Nam hiện có hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 ngôi mộ chưa xác định. GS Vũ Hà Văn cho biết số xét nghiệm cần thực hiện cho hài cốt liệt sĩ và thân nhân lên đến hàng triệu, cần một phòng thí nghiệm lớn.

Kết Quả Triển Khai

Chỉ trong hơn một tháng đầu triển khai, GeneStory cùng với các cơ quan chức năng đã thu thập ADN của hơn 200.000 người và giải mã được hơn 50.000 mẫu gene. Từ dữ liệu này, các nhà khoa học đã xác định được danh tính hơn 30 liệt sĩ, trong tổng số chỉ khoảng hơn 100 mẫu hài cốt được đưa vào đối chiếu.

GS Võ Sỹ Nam nhấn mạnh rằng tỷ lệ xác định đã tăng lên đáng kể nhờ có dữ liệu gene thân nhân lớn và công nghệ phân tích tốt hơn. Nhóm nghiên cứu kỳ vọng VN1K sẽ tiếp tục là nền tảng cho nhiều ứng dụng mới trong y học chính xác, y học dự phòng và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa, góp phần đưa các thành tựu của di truyền học đến gần hơn với người dân Việt Nam.

Trong tương lai, sự kết hợp giữa công nghệ NGS-SNP và dữ liệu VN1K sẽ tiếp tục mở rộng cơ hội xác định danh tính cho liệt sĩ và hỗ trợ nhiều ứng dụng quan trọng khác trong y tế và di truyền học.

Nguồn: VnExpress